در سالهای اخير شناخت از رفتار سازه ها و برآورد نيـرو هـای وارد بـر آنهـا بخصـوص در هنگـام زلزلـه از پيشـرفت قابـل ملاحظه ای برخوردار بوده است. جامعه مهندسی كشور ما نيز در بخش مشاوره (طراحي سازه ها) از اين خوان دانش به مـدد حضـور آيين نامه های طراحي به روز و ابزار های قدرتمند نرم افزاری وارداتی ، بهره منـد شـده اسـت . ايـن موضـوع در مراحـل اول و دوم مطالعات طراحی به خوبی رخنمون داشته اما در مرحله سوم اجرايي متاسفانه فاصله قابل توجهي ميان دانش نيروهای بخش طراحی بـا دانش نيروهای فنی دستگاه های نظارتی و پيمانكاران به وجود آمده كه خـود عامـل مهمـي در بـرآورده نشـدن كيفيـت مناسـب در هنگام اجرای سازه ها شده است. البته اين نكته نيز دور از ذهن نماند كه گاهی اوقات نيز فاصله مذكور بطور معكوس و به دليل عـدم آگاهی بخش طراحی از روشها و ظرفيت های موجود در صنعت ساخت و ساز به طـرح هـایی بـا قابليـت هـای اجرايی پـايين خـتم گرديده است. مقاله حاضر به چند نكته از هر دو حيطه مورد اشاره در ارتباط با طراحی و اجرای پلهای بـتن مسـلح مـي پـردازد كـه متاسفانه هنوز در هنگام اجرا مشاهده مي گردند .

بتن ریزی پل ها در تهران

قطع پيوستگی آرماتور دورپيچ در ناحيه تشكيل مفصل خميری در پای ستونهای پل

برای استهلاك انرژی زلزله آيين نامه ها اجازه می دهند نواحی از پيش تعيين شده ای در سازه ها دچار تغيير شكلهای خميری با حفظ سختی ، مقاومت و شكل پذيری در چرخه های رفت و برگشتی امواج زلزله گردند. در پلها اين نواحی بطور معمول در زير سازه (پايه ها) انتخاب مي گردند. بطور خاص در ستونهای بتنی پايه ها اين تغيير شكلها در پای ستونها و در طول ناحيه تشكيل مفصل خميری اتفاق مي افتند. به منظور تامين شكل پذيری لازم در مناطق با خطر لرزه ای زياد ، آيين نامه ها همپوشاني overlap آرماتورهای دور پيچ در ناحيه تشكيل مفصل خميری در پای ستون را ممنوع كرده اند. اما در شكل ذيل مشاهده می گردد كه جدا از مساله همپوشاني ، پيمانكار برای سهولت اجرا و بدليل عدم آگاهی از اين نكته اصولی ، حتي آرماتور های دورپيچ را هنگام اجرای فونداسيون درست در پای ستون قطع نموده است . انقطاع ايجاد شده باعث كاهش تنش های محصور كننده در پای ستون شده و عامل بسيار مهمی در كاهش قابل توجه شكل پذيری و ناپايداری پايه پل در هنگام زلزله خواهد بود .

بتن ریزی کف سقف و ستون
بتن ریزی پل ها

عدم تامين طول لازم براي نشيمن تير هاي بتن مسلح پيش ساخته عرشه پل

در پلهای متشكل از عرشه با تيرهای بتن مسلح پيش ساخته در كشورمان استفاده از تكيه گاه نئوپرن الاستومری برای نشيمن تيرها در محل كوله ها و پايه ها بسيار رايج مي باشد. انتظار مي رود در هنگام زلزله ، تغيير مكان طولی پل به دليل عدم وجود ميرایی در اين نوع نشيمنگاه ها قابل توجه باشد . لذا آيين نامه ها مقرر می دارند كه طول نشيمن عرشه بر روی كوله و پايه پل از حداقل ميزانی برخوردار باشد . اين مهم به دليل جلوگيری از سقوط عرشه از روی كوله و پايه به داخل دهانه می باشد. متاسفانه در شكل زير مشاهده مي گردد كه طول مذكور رعايت نشده است. در حاليكه اين موضوع در هنگام تهيه نقشه های اجرایی و زمان اجرای كوله به راحتي و با تامين براكت در ديواره كوله امكان پذير بوده است.

جانمايی نادرست نئوپرن در زير تيرهای پيش ساخته عرشه پل

مطابق ضوابط آيين نامه ها ، محور نئوپرنهای چهارضلعی به دليل جلوگيری از اعمال فشار غير يكنواخت خارج از محور بايد بر محور تير منطبق بوده و اضلاع آن به موازات اضلاع تير باشند. متاسفانه در شكل زير مشاهده مي گردد كه هر دو مورد فوق در هنگام جانمايي نشيمنها رعايت نشده و نئوپرنها با خروج از مركزيت قابل توجه نصب شده اند . اين موضوع منجر به كاهش عمر مفيد بهره برداری از نئوپرن و ايجاد تنشهای قابل توجه در انتهايی تير مي گردد.

بتون ریزی پل ها
بتن آماده

عمل آوری نامناسب بتن عرشه و ايجاد تركهای انقباضی

در برخي موارد مشاهده مي گردد كه پيمانكاران برای عمل آوردن بتن دال عرشه از پهن نمودن گونی و مرطوب كردن آن استفاده مي نمايند. در صورت وزش باد و با توجه به وجود منافذ باز در سطح گوني ، در عمل رطوبت آب به سرعت تبخير شده و در نتيجه ترك هاي سطحي فراواني در سطح دال ايجاد مي گردند. شكل زير به وضوح اين مساله را نشان مي دهد. ترك هاي مذكور باعث نفوذ مواد خورنده به سطح آرماتورهاي دال با پوشش كم شده كه به دنبال آن خوردگي آرماتور ، پكيدن بتن اطراف آن و كاهش عمر مفيد بهره برداري از پل به وقوع مي پيوندد. به عنوان يك راه حل پيمانكاران مي توانند بجاي گوني يا همراه آن از نايلون های پلاستيكی استفاده نمايند بطوريكه بخار آب در زير پلاستيك محبوس شده و باعث عمل آوری بتن دال عرشه گردد. بعلاوه عمليات بتن ريزی زمانی انجام شود كه سرعت باد كم بوده و تابش خورشيد وجود ندارد .

اجرای نامناسب درزهای انبساط در بتن ریزی پل ها

يكی از مساله ساز ترين قسمت های پل ها در زمان بهره برداری ، درزهای انبساط پل مي باشد. هر يك از ما روزانه چندين بار ضربه وارد بر اتومبيل خود را در هنگام عبور از همين درزها تجربه مي نماييم . در شكل زير يك نمونه درز انبساط در حال اجرا نشان داده شده است . زمان اجرای درزهای انبساط بطور معمول همزمان با بتن ريزی دال می باشد ، در اين هنگام با توجه به دقت كم لحاظ شده در اجرای درز انبساط و همچنين عدم وجود آسفالت پوششی ، رويه درز و بتن اطراف آن دارای پستی بلندی هايی خواهد شد كه در هنگام اجرای آسفالت امكان اصلاح آنها وجود نخواهد داشت . لذا توصيه می گردد محدوده درز انبساط تا زمان اجرای آسفالت پل ، بتن ريزی نشده و در هنگام اجرای آسفالت با تنظيم مناسب درز و آنگاه ريختن بتن مرحله دوم از هم تراز بودن سطح درز و آسفالت اطمينان حاصل گردد. بعلاوه از اجرای درز های فولادی با پروفيل و ورق پوششی به دليل شكست جوش های اتصالی و ايجاد مشكلات فراوان احتراز شده و بجای آنها از درز های لاستيكی مسلح استفاده شود.

اجرای نامناسب نرده های پل در بتن ریزی پل ها

بتون ریزی پل ها با مقاوم ترین بتن
اجرای پل های بتنی

نرده های پل ها بطور معمول دارای پايه های فولادی جعبه ای شكل در فواصل معين می باشند كه توسط صفحه ستون به بتن پياده رو اتصال می يابند. در شكل زير مشاهده می گردد كه به دليل عدم پيش بينی فاصله مناسب بين سطح بتن نهايی و صفحه ستون به منظور گروت ريزی و تنظيم آن ، نصب پايه دچار مشكل شده و پيمانكار مجبور شده است از صفحات پوششی پركننده برای تامين فاصله استفاده نمايد . اين موضوع باعث كاهش مقاومت پايه فولادی در هنگام ضربه وسايل نقليه می گردد.